ซาร์ดิส เมืองหลวงอาณาจักรลิเดียผู้ให้กำเนิดเหรียญกษาปณ์ ขึ้นทะเบียนมรดกโลก หลังขุดค้นต่อเนื่องเกือบ 70 ปี

ซาร์ดิส (Sardis) อยู่ทางตะวันตกของตุรกี เคยเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรลิเดียในยุคเหล็ก ตั้งอยู่ระหว่างทะเลเมดิเตอร์เรเนียนกับที่ราบสูงอนาโตเลีย บนเส้นทางการค้าสำคัญที่สุดเส้นหนึ่งของโลกโบราณ ปี 2569 เมืองนี้ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกของยูเนสโก

บ้านเกิดของเหรียญ

ชาวลิเดียได้รับเครดิตว่าเป็นผู้คิดค้นเหรียญกษาปณ์ และกษัตริย์โครอีซัสของที่นี่ร่ำรวยจนชื่อกลายเป็นตำนาน ต่อมาอเล็กซานเดอร์มหาราชพิชิตลิเดีย แล้วเมืองก็ผ่านมือจักรวรรดิโรมัน ไบแซนไทน์ และออตโตมัน แอนเน็ตตา อเล็กซานดริดิส นักวิชาการจากคอร์เนล เรียกซาร์ดิสว่าเป็น “ที่ที่วัฒนธรรมตะวันออกและตะวันตกพบกัน”

ขุดต่อเนื่องตั้งแต่ปี 1958

การขุดค้นสมัยใหม่ครั้งแรกเริ่มต้นศตวรรษที่ 20 และหยุดไปเพราะสงครามกรีก-ตุรกีต้นทศวรรษ 1920 ต่อมาในปี 1958 จอร์จ แฮนฟ์มันน์ นักโบราณคดีฮาร์วาร์ด และเฮนรี ดีทไวเลอร์ สถาปนิกจากคอร์เนล ตั้งโครงการ Harvard Cornell Exploration of Ancient Sardis ซึ่งขุดค้นทุกปีมาจนถึงวันนี้ ปัจจุบันมีสถาบันของตุรกี มหาวิทยาลัยวิสคอนซิน-แมดิสัน และยูซีเบิร์กลีย์ร่วมด้วย

สิ่งที่ค้นพบมีทั้งวิหารอาร์เทมิสและสุสาน กำแพงเมืองอิฐดิน อะโครโพลิส หลุมขยะสมัยเปอร์เซีย โรงงานหลอมทองคำ ย่านร้านค้าโบราณ และลานศาสนสถานที่ใช้เวลาขุด 15 ปี ช่วงทศวรรษ 1950–60 ทีมได้บูรณะโบสถ์ยิวที่ใหญ่ที่สุดในโลกโบราณ และกลุ่มอาคารโรงอาบน้ำและโรงฝึกกีฬา

ความหวังและความกังวล

เลย์ลา อูอูเรอร์ นักศึกษาปริญญาเอกชาวท้องถิ่น หวังว่าสถานะมรดกโลกจะนำงบประมาณ นักท่องเที่ยว งานวิจัย และการคุ้มครองมาสู่พื้นที่ ขณะที่อเล็กซานดริดิสเตือนว่าการลักลอบขุดแหล่งโบราณคดีในปัจจุบันเกิดขึ้นในระดับ “อุตสาหกรรม” เสาขนาดใหญ่ต้นหนึ่งจากวิหารอาร์เทมิสยังจัดแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑ์เมโทรโพลิแทน นิวยอร์ก ซึ่งถูกนำออกจากตุรกีด้วยวิธีที่น่าสงสัยตามที่บทความต้นทางระบุ